زندگی نامه ایفیگنیا ( φιγένεια - Iphigenia )

پدر وی آگاممنون بود که در اسطوره‌های یونان، رهبر یونانیان در جنگ تروا بود که فرزند آترئوس و آئروپه، پادشاه و ملکه کشور موکنای و برادر منلائوس بود ، و همچنین مادر ایفیگنیا نیز کلوتایمنِسترا دختر توندائوس و لدا بود. مادر ایفیگنیا با تانتالوس ازدواج کرد و صاحب فرزندی شد. آگاممنون شوهر و بچه‌اش را کشت و با او ازدواج کرد. کلوتایمنِسترا از آگاممنون چهار فرزند داشت، ایفیگنیا، الکترا، خروسوتمیس و اورستس که ایفیگنیا فرزند نخست وی بود.

آگاممنون پادشاه آرگوس ( جنوب یونان ) و طبق گفته های هومر پادشاه موکنای ( یک منطقه باستانی در یونان، واقع در حدود ۹۰ کیلومتری جنوب غرب آتن و در شمال شرقی پلوپونیس ) بود. وی سال های سال به صورت حریصانه جنگید تا یونانی ها او را به عنوان فرمانده ارشد جنگ علیه تروی انتخاب کنند.

جنگ تروی یا همان تروآ که یکی از بزرگترین و مهم ترین جنگ‌ها در اسطوره‌شناسی یونان است میان مردم آخایی و کوچ‌نشین‌های یونانی تروآ رخ داد که علت آن این بود که که پاریس (فرزند پریام شاه تروآ) که مهمان منلائوس ( برادر آگاممنون و عموی ایفیگنیا ) شاه اسپارت بود هلن همسر وی را ربود و با خود به تروآ برد. این جنگ به یک محاصره ده ساله انجامید که در آن سرداران معروف بسیاری از جمله آشیل ( سپاه یونانیان ) و اودیسه ( سپاه یونانیان ) و هکتور ( سپاه تروآ ) شرکت کردند. سرانجام این جنگ با حیله و ترفند یونانی ها پایان یافت که به واسطه آن توانستند وارد شهر شوند. این حیله به صورتی بود که در سال دهم نبرد، هنگامی که هیچکدام از سپاه ها بر دیگری برتری نیافته بودند، اودیسه (به فرانسوی اولیس) به یکی از جنگاوران پیشنهاد کرد که اسبی غول پیکر از چوب بسازند و حدود ۳۰ تن از جنگجویان یونانی را در آن جا قرار دهند و بقیه سوار کشتی‌ها شده، و پنهان شوند. وقتی ساحل خالی شد، مردم تروآ فکر کردند که پیروز شده‌اند و به بیرون ریختند. آنها فکر کردند که آن اسب غول پیکر، هدیه‌ای از یونانی هاست. پس آن را به داخل شهر آوردند و جشن و پایکوبی برپا کردند.

(اثر: جووانی دومنیکو تیه‌پولو در سال 1760 در موزه ملی لندن)

آگاممنون قبل از شروع محاصره ده ساله توسط یونانی ها ، تمام پادشاهان و جنگجویان یونان را برای حمله به تروا دعوت به عمل آورد. تمام پادشاهان در کاخ دیومدس واقع در آرگوس ( قلمروی آگاممنون ) گرد هم آمدند. در آنجا بود که آگاممنون به عنوان رهبر کل انتخاب شد  و به هدف خود که دستیابی به شهرت و افتخار همچون خدایان و اساطیر یونان بود نزدیک شد. او پس از جمع‌آوری لشکری متحد و تجهیزات نظامی آماده حمله به تروآ شد و محل آغاز حرکت به سمت تروآ با کشتی ها را آئولیس قرار داد.

مسیر حرکت لشکر یونانیان به تروی (ترکیه امروزی)

اما هنگامی که لشکر یونانیان به آئولیس رسید به علت وضع نامطلوب باد نتوانستند که حرکت خود را به سمت تروی آغاز کنند. به همین علت مدتی را در آئولیس سپری کردند. در همین میان هنگامی که یونانیان برای غذا به دنبال شکار بودند به اشتباه گوزنی شاخ طلایی را به قتل رساندند که در نزد یونانیان جزوی از پنج گوزن شاخ طلایی متعلق به الهه‌ آرتمیس بود که آن ها به ارابه خود می بست و به حرکت در می آوردند. در میان اساطیر یونانی آرتمیس ایزدبانوی شکار، طبیعت وحش، بکارت، ماه و حاصلخیزی و یکی از الهه‌های باکره و مظهر پاک‌دامنی المپ به‌شمار می‌رفت. آرتمیس دختر لتو و زئوس و دوقلوی آپولون خدای موسیقی و هنر بود.

 پس از به قتل رساندن گوزن شاخ طلایی، پرستشگران آرتمیس و دیگر یونانیان همچون اودیسه از این عمل به خشم آمدند و بیان کردند که هرگز بادی وزیده نخواهد شد مگر اینکه آگاممنون قربانی ای برای راه آرتمیس انجام دهد تا بادهای موافق را برای حرکت کشتی‌ها خویش از طرف خدایان جلب کند. آگاممنون ابتدا سعی کرد این واقعه را مخفی نگه دارد و نزد لشکریان یونانی بازگو نکند ولی وقتی که مدتی گذشت و بادی  وزیده نشد  از ترس ناموفقیت و شکست در حمله و از دست دادن عنوان فرمانده برای جنگ و در عین حال فشار وارد بر او از طرف اودیسه و پرستشگران آرتمیس تصمیمی گرفت تا نامه ای به همسرش کلوتایمنِسترا بنویسد و بگوید که برای دخترش ایفیگنیا شوهری مناسب انتخاب کرده و آن آشیل قهرمان است.

نقش الهه آرتمیس سوار بر دو گوزن طلایی (متعلق به یونان باستان در شش قرن پیش از میلاد مسیح)

به همین دلیل کلوتایمنِسترا به دنبال نامه آگاممنون به همراه فرزندانش از آرگوس به آئولیس حرکت می کند. در همین حین بر اساس گفته های هومر (در داستان ایلیاد و اودیسه) در مدت زمان سفر خانواده آگاممنون به سمت آئولیس، آگاممنون که از کار خود پشیمان شده و عشق پدر به فرزندی خود را نسبت به فرماندهی لشکر ترجیح می دهد نامه ای را مخفیانه به سمت کلوتایمنِسترا ارسال می کند که اودیسه مانع از رسیدن نامه به خانواده آگاممنون می شود. به همین ترتیب ایفی ژن (نام دیگر ایفیگنیا) بدون آگاهی از سرنوشت خود به آئولیس (محل توقف لشکر یونانیان)می‌رسد.

از چپ به راست : ایفیگنیا ، کلوتایمنِسترا ، آگاممنون (بر روی موزاییک در موزه Hatay Archeology در ترکیه)

پس از رسیدن خانواده آگاممنون به آئولیس ، کلوتایمنِسترا که در این پندار است که آشیل خواستار ایفیگنیا است با آشیل صحبت می کند و متوجه حقیقت می شود پس به همین دلیل به سوی آگاممنون می رود و جویای حقیقت می شود و آگاممنون که دیگر نمی تواند ایفیگنیا را فراری دهد زیرا که تمام لشکریان یونان از واقعه خبردار شده اند تصمیمی سخت می گیرد و ایفیگنیا را به عنوان قربانی الهه آرتمیس معرفی می کند و همین کار او باعث می شود که تنفر کلوتایمنِسترا را نسبت به خود تشدید کند و آماده آغاز خیانت همسرش به خود در آینده شود.

 و یونانیان که مدتی است به علت وزیده نشدن باد در آئولیس گرفتار شده اند، از قربانی شدن ایفیگنیا پشتیبانی می کنند و آگاممنون را مجبور به انجام هرچه سریع تر این تراژیک می کنند. ایفیگنیا هم در این میان به علت ترس از مرگ مدتی خود را پنهان می کند ولی توسط یونانیان پیدا می شود و خود را آماده قربانی شدن برای عزیمت یونانیان به سوی تروی می کند. سرانجام ایفیگنیا توسط پرستشگران آرتمیس به قربانگاهی در بلند ترین کوه آئولیس برده می شود و در آنجا مانند یک بره مظلوم قربانی می شود و این بهای آغاز یک ماجراجویی ای اسطوره ای و حماسی است که تا سال های سال در تاریخ یونان باستان کلام به کلام می شود.

ایفی ژن ( ایفیگنیا ) در پرستشگاه آرتمیس در آئولیس

در نوشته های هومر آمده است که لحظاتی قبل از قربانی کردن ایفیگنیا، آگاممنون از تصمیم قربانی کردن دختر خود منصرف می شود و به همراه آشیل به سوی ایفیگنیا حرکت می کنند اما نمی تواند به موقع خود را به دخترش برساند و اینکه اگر اندک زمانی بیشتر صبر می کرد و دختر خود را به سوی قربانگاه نمی فرستاد باد ها شروع به وزیدن می کردند.

نقاشی لحظه قربانی کردن ایفیگنیا ( در سال 1757 توسط جامباتیستا تیه‌پولو )

(در هنگام محاصره ده ساله تروآ توسط یونانیان به فرماندهی آگاممنون، کلوتایمنِسترا عاشق آیگیستوس، که در اسطوره‌های یونان، پسر توئستس از دختر خودش پلوپیا بود می شود و پس از ده سال هنگامی که آگاممنون با پیروزی بر میگردد آن دو آگاممنون را به قتل می رسانند. بعد ها اورستس، فرزند آخر آگاممنون و کلوتایمنِسترا و برادر ایفیگنیا انتقام پدرش را با کشتن آیگیستوس و مادرش میگیرد و هر دو را به قتل می رساند. - این نقاشی لحظه کشتن آگاممنون را نشان می دهد.)

در سال 1977 فیلمی نیز درباره داستان مرگ ایفیگنیا با کارگردانی مایکل کاکویانیس بر اساس نوشته های اوریپید (Εὐριπίδης) در مدت زمان 2 ساعت ساخته شد.

پایان

منابع : جلد دوم کتاب تاریخ تمدن (یونان باستان) ، سایت دانشنامه یونان باستان ، سایت ویکی پدیا انگلیسی ، کتاب ایلیاد و اودیسه نوشته هومر